1. Τι κάνει εν συντομία μια μονάδα ενεργειακής αξιοποίησης (καύσης) Αστικών Στερεών Αποβλήτων (ΑΣΑ);


Μία τυπική περίπτωση Ενεργειακής Αξιοποίησης Αστικών Στερεών Αποβλήτων παρουσιάζεται συνοπτικά στο παρακάτω διάγραμμα και βασίζεται στην προκαταρκτική μελέτη μιας τέτοιας εγκατάστασης στη Φυλή Αττικής για την επεξεργασία 3000 τόνων την ημέρα. (Από τη Γ. Κολόμβου, υπό την επίβλεψη του Καθηγητή Ν. Θέμελη, Columbia University, New York).

Εικόνα 1. Τυπικό Διάγραμμα Ροής για μια εγκατάσταση Ενεργειακής Αξιοποίησης ΑΣΑ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι:

• Παράγονται 2.1 GWh Ηλεκτρικής Ενέργειας ημερησίως τα οποία μπορούν να καλύψουν τις
  ανάγκες 100.000 οικογενειών.

• Παράγεται τριπλάσια σχεδόν ποσότητα Θερμότητας για τηλεθέρμανση ή άλλες χρήσεις.

• Ανακυκλώνονται 66 τόνοι Σιδήρου και Αλουμινίου.

• Το απόβλητο για απόθεση, 684 τόνοι, αποτελεί μόλις το 23% της αρχικής ποσότητα

2. Ποια είναι η παραγωγή ενέργειας από τη καύση των Αποβλήτων;

Τα παρακάτω στοιχεία δείχνουν πολύ καθαρά τη σημασία της ενεργειακής αξιοποίησης των Αστικών Στερεών Απορριμμάτων (ΑΣΑ).

• 1 τόνος ΑΣΑ = 1 τόνος λιγνίτη. Άρα, με την καύση των 3 περίπου εκατομμυρίων τόνων απορριμμάτων της Αττικής  θα μπορούσε να αποφευχθεί η εξόρυξη και καύση 3 εκ. τόνων Λιγνίτη. (Δεν είναι παράλογο να σκάβουμε τη γη για να βγει ο λιγνίτης και να σκάβουμε αλλού για να θάψουμε τα Απορρίμματα;)

• 1000 τόνοι ΑΣΑ παράγουν ηλεκτρική ενέργεια που μπορεί να καλύψει τις ανάγκες 30000 περίπου οικογενειών.

• Σύμφωνα με τα αποτελέσματα μιας προκαταρκτικής μελέτης για μια εγκατάσταση θερμικής επεξεργασίας 3000 τόνων  ΑΣΑ ημερησίως στη Φυλή της Δυτικής Αττικής εκτιμάται ότι θα παράγονται 2 GW-hrs ηλεκτρικής ενέργειας – αρκετά  για να καλύψουν τις ανάγκες 100000 οικογενειών -και 1,5 GW-hrs θερμικής ενεργείας. Ταυτόχρονα θα ανακτώνται 20000 τόνοι μετάλλων.

3. Ποια είναι η παρούσα κατάσταση στην Ελλάδα;

Η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα στην Ε.Ε. που δεν διαθέτει ούτε μια μονάδα Θερμικής Επεξεργασίας Αστικών Στερεών Αποβλήτων (ΑΣΑ) για την παραγωγή ενέργειας. Επίσης, η αρνητική θέση μερίδας πολιτών ως προς τις μεθόδους Θερμικής Επεξεργασίας Αστικών Στερεών Αποβλήτων εν μέρει οφείλεται στην εσφαλμένη ή και ελλιπή ενημέρωση που οδηγεί στο φόβο ότι η Θερμική Επεξεργασία των ΑΣΑ θα έχει ως αποτέλεσμα την εκπομπή τοξικών αερίων – κυρίως διοξινών – στην ατμόσφαιρα.

Φαίνεται όμως ότι αυτή η κατάσταση έχει αρχίσει να αλλάζει καθώς η διαχείριση των ΑΣΑ έχει καταστεί ένα εντονότατο πρόβλημα.Καμία Κοινότητα δεν θέλει ένα ΧΥΤΑ στη περιοχή της. Ως αποτέλεσμα οι Δήμαρχοι Αθηναίων, Ν. Κακλαμάνης και Πειραιώς, Π. Φασούλας έχουν τοποθετηθεί θετικά υπέρ της Ενεργειακής Αξιοποίησης. Από την άλλη πλευρά ο Υπουργός ΥΠΕΧΩΔΕ, προφανώς πληροφορηθείς εσφαλμένα (?), αντέδρασε αρνητικά ισχυριζόμενος ότι το κόστος της Ενεργειακής Αξιοποίησης είναι πολύ υψηλό
της τάξης των 150 Ευρώ τον τόνο. Αυτό βεβαίως είναι αντίθετο με την διεθνή πρακτική όπου το κόστος είναι της τάξης των 40-50 Ευρώ τον τόνο, όπως τονίσθηκε σε σχετικό άρθρο του Καθ. Δ. Τασιού στην Καθημερινή (11/2/07)

Αντίδραση στην Ενεργειακή Αξιοποίηση παρουσιάζεται από μια μερίδα πολιτών διότι – κατά τη γνώμη τους – αντίκειται στην Ανακύκλωση. Και όμως η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι τα ποσοστά ανακύκλωσης είναι υψηλοτέρα στις χώρες όπου υπάρχουν πολλές εγκαταστάσεις Ενεργειακής Αξιοποίησης σε σχέση με αυτές όπου εφαρμόζεται η μέθοδος των ΧΥΤΑ, π.χ. Γερμανία, Δανία, Σουηδία κλπ.

4. Ποια είναι η Ελληνική νομοθεσία για την διαχείριση των Αποβλήτων;

Η Ελληνική Νομοθεσία είναι εναρμoνισμένη με τις αποφάσεις της ΕΕ, αλλά δυστυχώς όχι η εφαρμογή της. Οι σχετικές Οδηγίες της ΕΕ περιέχονται στις Ιστοσελίδες που ακολουθούν ενώ οι αντίστοιχες Ελληνικές Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις (ΚΥΑ) περιέχονται στα αντίστοιχα ΦΕΚ, οι αριθμοί και οι ημερομηνίες έκδοσης των οποίων αναφέρονται παρακάτω.

Directive 1999/31/EC on the landfill of waste  
ΚΥΑ 29407/3508/2002 (ΦΕΚ B 1572/16.12.02)

Decision 2003/33/EC establishing criteria and procedures for the acceptance of waste at landfills pursuant to Article 16 of and Annex II to Directive 1999/31/EC

Directive 2000/76/EC on the incineration of waste  
ΚΥΑ 22912/1117/2005 (ΦΕΚ B 759/06.06.2005)

Directive 91/689/EEC on hazardous waste)  
ΚΥΑ 13588/725/2006 (ΦΕΚ B 383/28.3.06)

5. Ποιες είναι οι Περιβαλλοντικές Επιπτώσεις της καύσης των Αποβλήτων;

Εκπομπές Αέριων Ρύπων: Η Εγκατάσταση στην Πόλη της Brescia, Ιταλία

Στη Μπρέσια της Ιταλίας έχει δημιουργηθεί δημοτική επιχείρηση που κατασκεύασε και λειτουργεί ένα υπερσύγχρονο εργοστάσιο  Παραγωγής Ενέργειας από Απόβλητα, που απέχει μόνο 300 μέτρα από τις κατοικημένες περιοχές της πόλης και τροφοδοτεί με ηλεκτρισμό και θέρμανση (ατμό) 50.000 κατοίκους. Η μονάδα αυτή έχει δυναμικότητα μεγαλύτερη από 500.000 τόνους αστικών αποβλήτων το χρόνο, παράγει 400 GWh ηλεκτρικής ενέργειας και 300 GWh θερμότητας ετησίως. Μια πανοραμική άποψη της  εγκατάστασης παρουσιάζεται στην Εικόνα 2, ενώ στον Πίνακα 1 παρουσιάζονται οι εκπομπές Αέριων Ρύπων, οι οποίες είναι σαφώς κατώτερες των ορίων της ΕΕ.

Εικόνα 2. Εργοστάσιο Παραγωγής Ενέργειας από Απόβλητα στη Brescia

Πίνακας 1. Εκπομπές αέριων ρύπων από την εγκατάσταση της Brescia

Εκπομπές Αέριων Ρύπων: Η Εγκατάσταση SEMASS στη Νέα Αγγλία των ΗΠΑ

Ο Πίνακας 2 παρουσιάζει τις τιμές των αέριων ρύπων από μία εγκατάσταση καύσης ΑΣΑ στις ΗΠΑ. Είναι προφανές, σύμφωνα με τα δεδομένα του Πίνακα αυτού – αλλά και άλλων μετρήσεων, ότι όλες οι τιμές των αέριων ρύπων υπερικανοποιούν τις προδιαγραφές της EPA, Αμερική.

Πίνακας 2: Σύγκριση των εκπομπών του 1999 από SEMASS Μονάδα No. 3 με τα πρότυπα EPA

¹ Τα πρότυπα και τα στοιχεία αναφέρονται για 7% Ο₂ , ξηρά βάση και για κανονική θερμοκρασία και πίεση.
² 1 gr/dscf = 2,28 g/ ξηρό κανονικό κυβικό μέτρο

Πηγή: Ν.I.Θέμελης, Χ.Ι.Κορωναίος, Σύγκριση της Θερμικής Επεξεργασίας Στερεών Αποβλήτων για Παραγωγή Ενέργειας
και της Υγειονομικής Ταφής

Εκπομπές Αέριων Ρύπων: Διοξίνες

Επειδή η κοινωνία δείχνει έντονο ενδιαφέρον για το θέμα των Διοξινών, εκτός από τις πληροφορίες για τις δύο αυτές εγκαταστάσεις, τα σύντομα στοιχεία που παρουσιάζονται εδώ - από πληθώρα σχετικών πληροφοριών της διεθνούς βιβλιογραφίας - έχουν σκοπό
να απαντήσουν στους φόβους περί εκπομπής των από εγκαταστάσεις ενεργειακής αξιοποίησης ΑΣΑ.

• Στην Ευρώπη η συνεισφορά των εγκαταστάσεων θερμικής επεξεργασίας ΑΣΑ σε διοξίνες είναι μόλις 0.07% του ολικο
  Σε τελευταίο συνέδριο που έγινε στο Πανεπιστήμιο Columbia (2006) παρουσιάστηκαν αποτελέσματα για την λειτουργία δέκα εγκαταστάσεων ενεργειακής αξιοποίησης ΑΣΑ παγκοσμίως: το ποσό των διοξινών ευρίσκεται στο 20% του επιτρεπομένου από
  την ΕΕ ορίου
• Η Υπηρεσία περιβάλλοντος των ΗΠΑ εκτιμά ότι το ποσό των Διοξινών που προκύπτουν από την ανεξέλεγκτη καύση σκουπιδιών στη χώρα είναι 50 φορές μεγαλύτερο από αυτό των Εργοστασίων Θερμικής Επεξεργασίας ΑΣΑ.
• Ο καθηγητής κ. Νικόλαος Μουσσιόπουλος του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, δήλωσε στον Ελληνικό Τύπο ότι η φωτιά του ΧΥΤΑ «Ταγαράδες» στην Θεσσαλονίκη το καλοκαίρι του 2006 παρήγε 10 γραμμάρια τοξικών διοξινών κάθε μέρα. Συγκριτικά,  88 εργοστάσια ΑΣΕ της Αμερικής, τα οποία χειρίζονται τριάντα εκατομμύρια τόνους ΑΣΑ, παράγουν δέκα γραμμάρια διοξινών συνολικά σε 365 ημέρες. (Παρουσίαση του Καθηγητή Νικόλαου Θέμελη, Διευθυντής Κέντρου Μηχανικών του Περιβάλλοντος, Columbia University, στην Επιτροπή Περιβάλλοντος της Βουλής των Ελλήνων, 25 Ιουλίου 2006)

Επιπτώσεις στο Φαινόμενο του Θερμοκηπίου: Η Ανάκτηση Ενέργειας Συνοδεύεται με Αυξημένη Ανακύκλωση και Μείωση του CO2

1. Η ανακύκλωση και η ανάκτηση ενέργειας από τα απόβλητα που δεν μπορούν να ανακυκλωθούν συνδέονται σύμφωνα με το επόμενο Διάγραμμα, παρά τους φόβους που έχουν κατά καιρό εκφρασθεί περί του αντιθέτου. Χώρες με υψηλό ποσοστό
ανάκτησης ενέργειας  (Γερμανία, Κάτω Χώρες, Βέλγιο, Δανία, Σουηδία) έχουν και το υψηλότερο ποσοστό ανακύκλωσης στην Ευρώπη. Διαθέτουν, επίσης,  το χαμηλότερο ποσοστό απόθεσης σε χώρους υγειονομικής ταφής υπολοίπων.

2. Σύμφωνα με τελευταία ανακοίνωση του Ευρωπαϊκού Πρακτορείου Περιβαλλοντος: «Καθώς η ανακύκλωση και η ενεργειακή αξιοποίηση μέσω καύσης αυξάνονται, η συμβολή της διαχείρισης των Αστικών Απορριμμάτων στις εκπομπές αέριων που προκαλούν το Φαινόμενο του Θερμοκηπίου αναμένεται να ελαττωθεί σημαντικά μέχρι το 2020». (Λεπτομέρειες στο: Recycling
and Waste-to-Energy – together
reducing CO2, Press Briefing, CEWEP)

3. Σύμφωνα με μια μελέτη για την Ελλάδα (*) η καύση των Αστικών Απορριμμάτων θα οδηγήσει στις εξής μειώσεις αέριων
ρύπων – και ιδιαιτερα CO2 και CH4 – εν συγκρίσει με την καύση λιγνίτη ίσης θερμικής απόδοσης (σε γραμμάρια ανά τόνο
Απορριμμάτων):

CO2     440 x 103
NOx    2170
SO2    5740
TSP    66
CH4    1680

(*)C.A. Tsiliyannis, Comparison of environmental impacts from solid waste treatment and disposal facilities,
Waste Management Research, 1999; 17; 231,

4. Ποιο είναι το κόστος ενός εργοστασίου καύσης;
Σύμφωνα με στοιχεία του 2008 για μια δυναμικότητα 900,000 τον/ετησίως- όπως απαιτείται για την Αττική- το κόστος
είναι γύρω στα 320 εκ. ευρώ.

5. Ποιο θα είναι το «Τέλος Απόθεσης» (Gate Fee) για μια μονάδα θερμικής επεξεργασίας (Ενεργειακής Αξιοποίησης) ΑΣΑ στην Ελλάδα;

Το διάγραμμα που ακολουθεί αποτελεί το προϊόν λεπτομερούς μελέτης ανάλυσης κόστους του οικονομολόγου Ν. Μήτσου, μέλους του παγκοσμίως γνωστού σε θέματα ενεργειακής αξιοποίησης αστικών απορριμμάτων Earth Center του Columbia University,
New York. Είναι προφανές ότι το Τέλος Απόθεσης (Gate Fee) των Αστικών Στερεών Απορριμμάτων είναι χαμηλό και πλησιάζει αυτό της Απόθεσης σε ΧΥΤΑ (σκιαγραφημένη περιοχή) σε υψηλές δυναμικότητες, όπως αυτές που παρουσιάζονται στην Αττική.
Σε περιπτώσεις μη συμβολής της Ευρωπαϊκής Κοινότητας το κόστος αυξάνει κατά περίπου 20 Ευρώ σε χαμηλές δυναμικότητες και  κατά 10 Ευρώ στις υψηλές. Τα στοιχεία αυτά για το Τέλος Απόθεσης είναι σε συμφωνία με τα αποτελέσματα μελέτης για την Ιρλανδική κυβέρνηση, τον Ιούνιο του 2006: Σκοτία (44), Τσεχία (45, Σουηδία (48), Δανία (38). Από τελευταία μελέτη 42
εργοστασίων στη Γαλλία η τιμή του τέλους εισόδου είναι 78 Ευρώ τον τόνο.

Στο διάγραμμα η μπλε γραμμή έχει προκύψει θεωρώντας ότι τα ΑΣΑ δεν είναι Ανανεώσιμη Πηγή Ενέργειας (ΑΠΕ), ενώ η πράσινη γραμμή προκύπτει θεωρώντας ότι το 65% των ΑΣΑ είναι ΑΠΕ.

6. Τι ακριβώς είναι το R1 που ορίζει η κοινοτική οδηγία 2008/98

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, με σκοπό τη χρησιμοποίηση των Βέλτιστων Διαθέσιμων Τεχνικών (Best Available Techniques/BAT) σε μονάδες WTE, θέσπισε μία φόρμουλα ενεργειακής απόδοσης R1 στην κοινοτική οδηγία 2008/98. Σύμφωνα με αυτή τη
φόρμουλα, η οποία πρέπει εδώ να σημειώσουμε πως δεν αποτελεί βαθμό απόδοσης της μονάδας, οι μονάδες θερμικής επεξεργασίας αποβλήτων οφείλουν να υπερτερούν των ορίων που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση, ώστε η διαδικασία που εκτελούν
να θεωρείται ανάκτηση ενέργειας.

Ο τύπος της φόρμουλας R1 δίνεται στη συνέχεια:

• Ep, είναι η ενέργεια που παράγεται ετησίως υπό μορφή θερμότητας ή ηλεκτρισμού. Υπολογίζεται πολλαπλασιάζοντας την
ενέργεια υπό μορφή ηλεκτρισμού με 2,6 και την θερμότητα που παράγεται για εμπορική χρήση με 1,1 (GJ/έτος).
• Ef, είναι η ενέργεια με την οποία τροφοδοτείται ετησίως το σύστημα από καύσιμα που συμβάλλουν στην παραγωγή ατμού (GJ/έτος).
• Ew, είναι η ετήσια ενέργεια που περιέχεται στα κατεργασμένα απόβλητα και υπολογίζεται με χρήση της καθαρής
θερμογόνου αξίας των αποβλήτων (GJ/έτος).
• Ei, είναι η ετήσια ενέργεια που εισάγεται εκτός από την Ew και την Ef (GJ/έτος).
• 0,97, είναι ένας συντελεστής που αντιπροσωπεύει τις ενεργειακές απώλειες λόγω τέφρας πυθμένα και ακτινοβολίας.

Τα όρια του R1 τα οποία έχει θέσει η Ε.Ε. είναι 0,60 για τις ήδη κατασκευασμένες μονάδες μέχρι την 31/12/2008 και 0,65
για τις κατασκευασμένες μονάδες μετά την 1/1/2009.Με βάση την Ευρωπαϊκή οδηγία, τα παραπάνω όρια δεν είναι απόλυτα δεσμευτικά, καθώς θα λαμβάνονται υπόψη οι εκάστοτε κλιματολογικές συνθήκες, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν την
ενεργειακή απόδοση των μονάδων. Στο ακόλουθο σχήμα φαίνεται πως είναι εφικτά τα όρια του R1 που τίθενται από την Ε.Ε., σύμφωνα με την CEWEP, ακόμα και στη περίπτωση της αποκλειστικής ηλεκτροπαραγωγής.
Για την επιβεβαίωση των προαναφερόμενων, μια μονάδα θερμικής επεξεργασίας μεσαίου μεγέθους με δυναμικότητα
300.000 τόνων ετησίως, παράγει 25 MW ηλεκτρικής ισχύος με ένα τυπικό βαθμό απόδοσης 26,5% ενώ η φόρμουλα
ενεργειακής απόδοσης έχει τιμή R1 = 0,697